Κατά την έκτη Γενική Συνέλευση των Έξυπνων Πόλεων της Ιταλίας, που πραγματοποιήθηκε στην Πάντοβα τον Οκτώβριο του 2025, ο Δήμος της Φεράρα —πόλης της περιφέρειας Εμίλια-Ρομάνια— απέσπασε το βραβείο Καλών Πρακτικών για την αξιοποίηση ανοιχτών δεδομένων και της επιστήμης των πολιτών (citizen science) στην παρακολούθηση της περιβαλλοντικής ασφάλειας και στον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Η διάκριση αφορά μια πρωτοβουλία που υλοποιείται από το 2019 και συνδυάζει τα ανοιχτά δεδομένα με τη συμμετοχή των πολιτών, ώστε η θερμοκρασία και η ποιότητα του αέρα να καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο. Τα δεδομένα αυτά αξιοποιούνται στη συνέχεια στον πολεοδομικό σχεδιασμό, με στόχο να περιοριστούν οι κίνδυνοι που εγκυμονούν οι καύσωνες για τους κατοίκους.
Η Πεδιάδα του Πάδου, μια έντονη θερμική νησίδα της Ιταλίας
Η Πεδιάδα του Πάδου (Pianura Padana) είναι μια εκτεταμένη, επίπεδη γεωγραφική ζώνη στη βόρεια Ιταλία, που απλώνεται σε μήκος άνω των 650 χιλιομέτρων, από τις Δυτικές Άλπεις έως την Αδριατική. Εκεί ζουν σχεδόν 17 εκατομμύρια άνθρωποι —περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας— σε μεγάλες πόλεις όπως το Μιλάνο, το Τορίνο και η Φεράρα. Λόγω του επίπεδου ανάγλυφου και της γεωγραφικής της θέσης, η περιοχή είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε ακραία κλιματικά φαινόμενα, όπως η υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση και η συσσώρευση θερμότητας.
Όπως επισημαίνει ο Alessandro Balboni, Αντιδήμαρχος της Φεράρα, «τα χαρακτηριστικά αυτά την καθιστούν μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης σε καύσωνες και πλημμύρες».
Γι’ αυτό ο Δήμος της Φεράρα, σε συνεργασία με την εταιρεία Deda Next, υιοθέτησε μια προσέγγιση που αντιμετωπίζει τα δεδομένα ως κοινό αγαθό. Ο στόχος είναι απλός: ταχύτερος και αποτελεσματικότερος πολεοδομικός σχεδιασμός, για μια πόλη πιο αποδοτική, βιώσιμη και ανθεκτική.
Ανοιχτά πρότυπα και ανοιχτό λογισμικό: η ραχοκοκαλιά της λύσης
Η πρωτοβουλία στηρίζεται σε δύο διακριτά έργα: το έργο USAGE του προγράμματος Horizon Europe, που χαρτογράφησε τις θερμικές νησίδες της πόλης, και το έργο Air Break, που παρακολουθεί την ατμοσφαιρική ρύπανση. Το USAGE συνδύασε θερμικές μετρήσεις από όλη τη διάρκεια του έτους —χειμώνα και καλοκαίρι— με ιστορικά δεδομένα από δορυφορικές εικόνες της δεκαετίας 2013–2023. Το Air Break, αντίθετα, βασίζεται σε 14 σταθμούς μέτρησης που καταγράφουν αδιάλειπτα διάφορους ατμοσφαιρικούς ρύπους.
Τα δεδομένα από τις συσκευές Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT) των δύο έργων καταλήγουν σε έναν ενιαίο διακομιστή, τον οποίο ανέπτυξε το Ινστιτούτο Fraunhofer-Gesellschaft (FHG) με βάση τα πρότυπα του Open Geospatial Consortium (OGC). Τα πρότυπα OGC είναι ελεύθερες, ανοιχτές προδιαγραφές που διαμορφώνονται με συναίνεση και διευκολύνουν την ανταλλαγή, την επεξεργασία και τη χρήση γεωχωρικών δεδομένων ανάμεσα σε διαφορετικά λογισμικά και συστήματα. Σε αυτό ακριβώς το σημείο το ανοιχτό λογισμικό και τα ανοιχτά πρότυπα λειτουργούν συμπληρωματικά: τα εργαλεία ανοιχτού κώδικα επεξεργάζονται και παράγουν τα δεδομένα, ενώ τα ανοιχτά πρότυπα εξασφαλίζουν ότι αυτά είναι διαλειτουργικά, δημόσια προσβάσιμα και δεν «εγκλωβίζονται» σε μία πλατφόρμα ή σε έναν προμηθευτή. Τα τελικά αποτελέσματα συγκεντρώνονται σε ωριαίους μέσους όρους και δημοσιεύονται στην πύλη ανοιχτών δεδομένων, καθώς και σε μορφή infographics στον ιστότοπο του Air Break.
«Τα δεδομένα αυτά είναι θεμελιώδη», υποστηρίζει ο Alessandro Balboni, «γιατί επιτρέπουν στον Δήμο να περάσει από έναν πολεοδομικό σχεδιασμό που βασίζεται στη διακριτική ευχέρεια σε έναν σχεδιασμό με επιστημονική τεκμηρίωση». Χάρη σε αυτά, η πόλη μπορεί να εντοπίζει τις πιο ευάλωτες περιοχές της και να στοχεύει με ακρίβεια τις δημόσιες παρεμβάσεις. «Στις άμεσες δράσεις μας κατά την προηγούμενη θητεία περιλαμβάνονται η φύτευση 15.000 νέων δέντρων και η κατάργηση δεκάδων θέσεων στάθμευσης, στη θέση των οποίων τοποθετήθηκαν υδατοπερατά δάπεδα. Τα δεδομένα μάς επιτρέπουν να μετατρέπουμε χώρους αφιλόξενους και επικίνδυνους για τους ευάλωτους πολίτες σε τόπους βιώσιμους, που οι κάτοικοι αγαπούν».
Ανοιχτά δεδομένα στην υπηρεσία του πολεοδομικού σχεδιασμού
Για τον Alessandro Balboni, η πύλη ανοιχτών δεδομένων και η υιοθέτηση των ανοιχτών προτύπων OGC «αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού», κυρίως σε ανθρώπινο, προσωπικό επίπεδο. Όπως τονίζει, «όταν μια δημόσια διοίκηση αποφασίζει να παρέμβει στην πράξη στην πόλη, το να έχει στη διάθεσή της όλα αυτά τα δεδομένα έτοιμα της επιτρέπει να παίρνει αποφάσεις με πραγματικό θετικό αντίκτυπο».
Ο Federico Modonesi, προϊστάμενος του Τμήματος Πληροφορικής του Δήμου, κλείνει με μια πρακτική συμβουλή προς όσες πόλεις σκοπεύουν να υλοποιήσουν αντίστοιχα έργα: «Χρησιμοποιήστε εργαλεία ανοιχτού κώδικα». Όπως υπογραμμίζει, «τα ανοιχτά εργαλεία επιτρέπουν στα έργα να συνεχίζονται μακροπρόθεσμα, αφού επιβιώνουν της δημοτικής αρχής που τα ξεκίνησε και προσαρμόζονται καθώς αλλάζουν οι ανάγκες».
Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/